Wszëtczégò nôlepszégò z leżnoscë Dnia Białków

Międzynarodowy Dzień Kobiet – coroczne święto obchodzone 8 marca od 1910 roku. Pierwszy Dzień Kobiet obchodzony był 28 lutego 1909, ustanowiony przez Socjalistyczną Partię Ameryki po zamieszkach i strajkach w Nowym Jorku. Od 1975 roku ONZ obchodzi Międzynarodowy Dzień Kobiet jako dzień uznania „zasług wszystkich kobiet bez względu na podziały narodowościowe, etniczne, językowe, kulturowe, gospodarcze czy polityczne”, zachęcając do „refleksji nad postępem dokonanym w dziedzinie praw kobiet”. Dla ruchów feministycznych święto to jest najważniejszym dniem w roku i szczególną okazją do zabiegania o prawa kobiet i ich współuczestnictwo w życiu politycznym i ekonomicznym.

Zwyczajowo w Dniu Kobiet mężczyźni wręczają znajomym kobietom – matkom, żonom, partnerkom, koleżankom kwiaty i drobne podarunki.

W czasach PRL świętowano ten dzień zarówno w domach, jak i w zakładach pracy. Z okazji tego dnia publikowano portrety kobiet różnych sektorów życia gospodarczego ponieważ w XX wieku, a także współcześnie nie ma dziedziny, w której kobiety nie odgrywałyby ważnej roli. W zakładach pracy czy szkołach Dzień Kobiet był obchodzony obowiązkowo.

Obecnie dąży się do równego traktowania kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach. Obchodzimy zatem zarówno Dzień Kobiet, jak i Dzień Mężczyzn. Obdarowujemy się zatem wzajemnie.

Międzynarodowy Dzień Mężczyzn – obchodzony jest 19 listopada w ponad 80 państwach. Tradycja obchodzenia tego dnia została zapoczątkowana w 1999 w Trynidadzie i Tobago. Dzień ten jest poświęcony promowaniu wartości, jaką mężczyźni wnoszą do świata i podkreślaniu pozytywnych wzorców do naśladowania. W Polsce Dzień Mężczyzny obchodzony jest 10 marca, zaledwie dwa dni po popularnym Dniu Kobiet. Ta data nie jest przypadkowa – jak wiadomo, jest to w kościele katolickim wspomnienie Czterdziestu Męczenników z Sebasty.

Zarówno kobietom, jak mężczyznom z okazji ich święta życzymy wszystkiego najlepszego.

Źródło: Wikipedia

Droga Krzyżowa i Uniwersytet o marszu śmierci w Baninie

Marsz śmierci to temat, który zawsze wzbudza duże emocje na Kaszubach. Była to mordercza ewakuacja więźniów z niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof, która wiodła przez Żuławy i Kaszubską Ziemię. Na Kaszubach, począwszy od Pręgowa, więźniowie byli dokarmiani przez miejscową ludność.

- Społeczność kaszubska uratowała wiele istnień ludzkich. Szczególnie wsławili się mieszkańcy Luzina, którzy przez wiele dni dokarmiali więźniów nie tylko w Luzinie, ale także w innych miejscach, zwłaszcza w Rybnie – wyjaśniała Elżbieta Grot, wieloletni kustosz Muzeum Stutthof, która przybyła do Banina z wykładem w ramach Uniwersytetu dla Każdego.

Zainteresowanie było ogromne. Trudno się dziwić. Otóż marsz ten wiódł także przez teren obecnej parafii Banino. W lesie w Miszewie jest jeden z licznych grobów, gdzie spoczywa 16 ofiar. Razem zmarło około 5 i pół tysiąca spośród 11 tysięcy, które wyruszyły z lagru.

- Warto by zdecydowanie lepiej zadbać o ten pomnik, może jakieś uroczystości, spotkania. Trzeba się zastanowić nad bardziej godnym uszanowaniem więźniów, którzy ostatnie tchnienie wydali w Miszewie – podkreślano na spotkaniu. Mieczysław Stencel zaś spontanicznie dodał: - Moja mama była przy pochówku tych ludzi.

Sama prelegentka – indagowana przez uczestników - uznała, że powinna napisać kolejną książkę o marszu śmierci. Opowiedziała wiele szczegółów związanych z jego uczestnikami, wśród których było wielu Kaszubów, min. Ks. Franciszek Grucza, ks. Józef Bigus, czy Leon Zadurski z Dzierżążna, którego hitlerowcy zamordowali kilka kilometrów przed jego własnym domem.

Wciąż mamy niedostateczną wiedzę na temat ofiar, mimo że powstają kolejne książki w tym temacie. Zwłaszcza pytano o ludzi z tej ziemi. Niestety, żadne listy się nie zachowały. Niemcy operowali wyłącznie numerami. Nasza wiedza pochodzi głównie ze wspomnień świadków tego marszu. Przykłady takie zaprezentowano także na spotkaniu w materiałach filmowych, w których wypowiadali się Helena Kreft z Niestępowa, Henryk Gleinert z Rutek i małżeństwo Józefa i Stanisław Okrojowie z Miszewa.

Te wspomnienia wprowadziły zebranych w szczególny nastrój pełniejszego przeżywania tej tragedii. Zwłaszcza jednak poprzedzająca spotkanie Droga Krzyżowa w języku kaszubskim poświęcona tej tematyce, przyniosła wiele wzruszeń, co akcentowała prelegentka.

- Wspaniałe treści rozważań! – podkreśliła z kolei jedna z lektorek Agnieszka Tusk – nauczyciela języka kaszubskiego z Niestępowa. Oprócz niej czytali uczniowie Milena Arendt (SP2 Banino), Franciszek Tusk (SP2 Żukowo), nauczyciele Ewa Jeleń (SP Tuchom), Elżbieta Pryczkowska (dyrektor SP Tuchom) i działacze ZKP Banino Bogumiła Ropel i Witold Szmidtke oraz Eugeniusz Pryczkowski – autor tekstów. 

Dom Kultury w Chmielnie w niedzielny wieczór, 22 lutego był miejscem wyjątkowego wydarzenia artystycznego – premiery dwuaktowej opery z librettem w języku kaszubskim pt. „Bursztynowe łzy”. Wydarzenie zostało zrealizowane dzięki dotacji z programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych w ramach komponentu „Odporność i konkurencyjność gospodarki” Krajowego Planu Odbudowy.

Premiera odbyła się 22 lutego 2026 roku w sali widowiskowej Dom Kultury w Chmielnie, gromadząc licznie przybyłą publiczność, a widowisko spajające muzykę poważną, folklor kaszubski, teatr lalkowy, łączące w składzie wykonawczym profesjonalistów i amatorów-mieszkańców Gminy Chmielno, spotykało się z entuzjastycznym przyjęciem. Wprowadzenie do opery elementów teatru lalkowego zbudowało baśniowy i symboliczny wymiar przedstawienia.

Producent Opery, Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Chmielnie zamówienie kompozytorskie złożył u Mateusza Ryczka, który napisał muzykę do libretta autorstwa Jarosław Banasia. Libretto na język kaszubski przetłumaczył Dariusz Majkowski.

Projekt połączył środowisko profesjonalnych artystów z lokalną społecznością, tworząc międzypokoleniowe i środowiskowe przedsięwzięcie o wyjątkowym charakterze. Szczególnego znaczenia nabrał fakt, że wśród wykonawców znaleźli się mieszkańcy gminy Chmielno – amatorzy, którzy z ogromnym zaangażowaniem wcielili się w role aktorów i śpiewaków chóralnych, współtworząc to wyjątkowe wydarzenie artystyczne.

Przed licznie zgromadzoną publicznością wystąpili:

- animujący lalki seniorzy z gminy Chmielno: Eugenia Mejer, Katarzyna Wolska, Brunon Plichta, a przygotował ich i reżyserował aktor Marcin Marzec z TEATRU BARNABY.

- Chór Kaszubskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Chmielanie” pod kierownictwem Marii Leszczyńskiej. oraz chór ARIUM na co dzień związane z chmieleńskim ośrodkiem kultury. Przygotowanie wokalne chóru powierzono Dominice Formela.

- soliści:

Aleksandra Kucharska-Szefler (sopran) w roli Juraty,
Zuzanna Topolska-Patejko (mezzosopran) jako Adriana,
Mikołaj Zgódka (tenor) w roli Jakuba – rybaka,
Tomasz Fopke (baryton) jako Gosk – władca Bałtyku,
oraz Agnieszka Gosz (głos biały).

Występującym towarzyszyła Orkiestra Kameralna Progress pod kierownictwem artystycznym i batutą Jana Szczypiorskiego, nadając operze pełne brzmienie i emocjonalną głębię.

Dyrektorem projektu była Edyta Klasa, a koordynację przedsięwzięcia prowadziła Kamila Cichosz.

Opera „Bursztynowe łzy” stała się nie tylko wydarzeniem artystycznym, lecz także manifestacją wspólnoty, tożsamości i żywej kultury Kaszub, łącząc tradycję z nowoczesną formą muzyczno-teatralną.

Link do zdjęć: https://www.sendspace.com/file/yhh1ao

Gminny Ośrodek Kultury w Chmielnie finalizuje wyjątkowy projekt edukacyjno-kulturalny poświęcony odtworzeniu i popularyzacji tradycyjnego kaszubskiego instrumentu ludowego – kôzlô bariny. Zadanie pn. „Jak powstaje kôzlô barina” jest realizowane dzięki dotacji z programu KPO dla KULTURY, który wspiera rozwój sektora kultury i przemysłów kreatywnych w Polsce. Dofinansowanie w wysokości 30 800 zł umożliwiło realizację warsztatów, działań edukacyjnych oraz wydarzeń popularyzujących tradycyjną muzykę Kaszub. Jest to trzeci projekt chmieleńskiego Ośrodka w programie KPO dla Kultury, którego operatorem jest Narodowy Instytut Muzyki i Tańca w Warszawie.

W ramach przedsięwzięcia czterech uczestników poznaje od podstaw proces powstawania kôzlô bariny – od doboru materiałów, przez konstrukcję poszczególnych elementów, po prace wykończeniowe i omówienie zasad użytkowania instrumentu.

Warsztaty obejmują 140 godzin zajęć praktycznych i mają charakter bezpłatny. Przebieg warsztatów jest utrwalany nagraniem video i opublikowany w internecie. Zakończeniem projektu będzie wystawa tradycyjnych instrumentów z Kaszub z występem kapeli kaszubskiej połączone z wręczeniem certyfikatów ukończenia warsztatów. Wydany zostanie kalendarz prezentujący kaszubskie instrumenty ludowe w wersji tradycyjnej i cyfrowej. 

Wiodącym celem zadania jest międzypokoleniowy przekaz wiedzy i umiejętności w zakresie odtworzenia i wykonania tradycyjnego kaszubskiego instrumentu muzycznego kôzlô bariny, która była przedmiotem badań Pawła Szewki i jest opisana w książce "Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia (1982).

Poprowadzenie warsztatów GOKSiR Chmielno powierzył mistrzowi budowy kaszubskich instrumentów ludowych Januszowi Świątkowskiemu ponieważ posiada doświadczenie w pracy w drewnie, zajmuje się odtwarzaniem tradycyjnego ciesielstwa. Był uczniem Tadeusza Makowskiego - mistrza budowy kaszubskich instrumentów ludowych oraz ukończył warsztaty budowy rzępieli prowadzone w 2023 r. przez lutnika Jerzego Holk-Łebińskiego. Jest laureatem konkursu dla artystów ludowych organizowanego przez Polskie Radio „Jawor – u źródeł kultury” w kategorii muzyk- instrumentalista. Jest również członkiem kaszubskiej kapeli Pleskota oraz wielokrotnym laureatem Międzynarodowego Konkursu Gry na Instrumentach Pasterskich w Ciechanowcu. Jest też wytwórcą tradycyjnych kaszubskich instrumentów ludowych, angażuje się w projekty kulturalne mające na celu podtrzymywanie kaszubskiej tradycji. Prowadził w Gminnym Ośrodku Kultury Sportu i Rekreacji w Chmielnie w 2024 r. warsztaty budowy kaszubskich narzędzi muzycznych: knara, sznera i kółatka. Realizowany ze środków KPO projekt stanowi kontynuację warsztatów budowy tradycyjnych kaszubskich instrumentów i narzędzi muzycznych, prowadzonych przez Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Chmielnie. Dotąd zrealizowaliśmy w naszym Domu Kultury przy wsparciu dotacjami Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego warsztaty budowy instrumentów i narzędzi muzycznych:

diabelskie skrzypce (2016) https://www.youtube.com/watch?v=oTgXh1urAw8&t=8s

burczybas (2017) https://www.youtube.com/watch?v=_oRapCu_fDE

bazuna (2021) https://www.youtube.com/watch?v=_qqB-uIx4Po

ryńczyk (2022) https://www.youtube.com/watch?v=Zsn8DnegEeA

rzępiel (2023) https://www.youtube.com/watch?v=yAqL2qoZa3o

knara (2024) https://www.youtube.com/watch?v=Nk432kNk0U4

sznera (2024)  https://www.youtube.com/watch?v=-hl3ojLa1K0

kółatka (2024) https://www.youtube.com/watch?v=1VJ8JEunYnw

Tłumy na promocji filmu i książki o Kaszubskim Królu, ks. Hilarym Jastaku

Idealnie zbiegło się wydanie obszernej monografii pierwszego (po zmianie ustroju w Polsce) Honorowego Obywatela Gdyni o tytule „Król Kaszubów i Solidarności. Ks. prał. dr Hilary Jastak” z setną rocznicą uzyskania praw miejskich Gdyni. Ks. Jastak, jeszcze przed wojną marzył, by posługiwać właśnie w tym wtedy jeszcze młodym mieście, do niedawna kaszubskiej wsi. Stało się to już 1 lutego 1946 r., gdy ówczesny biskup chełmiński mianował go dyrektorem gdyńskiej Caritas, a nieco później proboszczem nowej parafii. Już wkrótce ks. Jastak – z urodzenia kościerzak - podjął budowę wielkiej i pięknej świątyni.

Właśnie aktualny jej proboszcz ks. prof. Jacek Bramorski otwierał spotkanie promocyjne, jednocześnie gorąco gratulując okazałego dzieła o jego wielkim poprzedniku. Współorganizatorami były oddziały Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Gdyni i Baninie oraz Kaszubskie Forum Kultury.

- Jak zwykle podczas spotkań dotyczących ks. Hilarego Jastaka frekwencja dopisuje. Naliczyłem około 160 osób - zauważył prezes KFK Andrzej Busler, dodając jednocześnie: - Nie jest to ostatnie spotkanie w Gdyni w tej ważnej tematyce.

Wśród zebranych byli stoczniowcy, przyjaciele ks. Jastaka, członkowie jego rodziny, dawni parafianie, członkowie grup liturgicznych i artystycznych z jego parafii i wielu gości, dla których była to postać wybitna, godna największej atencji. Szacunek ten wypływał dobitnie w słowach licznych rozmówców, począwszy od stoczniowca Jerzego Miotke, przez przywódcę strajku w stoczni Nauta Marka Formelę i jego brata Edwarda, po redaktorów i dziennikarzy, jak Małgorzatę Sokołowską i Danutę Sadowską. Tylko czas ograniczał liczbę chętnych do podzielenia się osobistymi wspomnieniami, mimo że autor książki dr Eugeniusz Pryczkowski maksymalnie skondensował swe wystąpienie. Jak podkreślał: - Najważniejsze informacje podane są w nowym filmie dokumentalnym, zawierającym archiwalne wypowiedzi ks. prałata. Oba dzieła przyjęte zostały entuzjastycznie.

- Gratulacje serdeczne! Świetna książka, pięknie wydana, następny pomnik dla ks. Jastaka! – stwierdziła Danuta Sadowska, zaś dr Romuald Bławat dodał: - Jestem pełen podziwu dla pana rzetelności i pracy. Szczerze zazdroszczę naukowej wnikliwości. Król Kaszubów może być dumny.

To tylko niektóre z licznych refleksji, wśród których wybrzmiała także myśl o potrzebie rozważenie wszczęcia procesu beatyfikacyjnego oraz ogłoszenia konkursu na gdynianina stulecia.

- Naszym zadaniem będzie, by w pełni poprzeć postać tego wielkiego kapłana – zaakcentował Jerzy Miotke.

Już wkrótce – 4 marca o godz. 17 na Sali konferencyjnej Kina Remus w Kościerzynie – odbędzie się kolejny pokaz filmu i prezentacja książki „Król Kaszubów i Solidarności. Ks. prał. dr Hilary Jastak”. Kościerzyna jest rodzinnym miastem prałata, które kochał miłością synowską. Przewiduje się, że będzie równie liczna frekwencja, jak w Gdyni, której poświęcił większość życia i pracy. 

O tożsamości Banina i okolic

Pierwsza tegoroczna odsłona Uniwersytetu dla Każdego w Baninie odbyła się z udziałem Barbary Kąkol, dyrektor Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach. Choć od ćwierćwiecza jest mieszkanką Kczewa, Banino jest jej szczególnie bliskie. W tej miejscowości ukończyła szkołę podstawową. Wychowała się bowiem w Nowym Tuchomiu na pograniczu z Baninem. Tu wciąż mieszkają jej liczni krewni, których także nie zabrakło na spotkaniu.

- Mam tu pełno znajomych, na przykład dawnych sąsiadów, państwa Komkowskich. Cieszę się, że są tu obecni. Tu chodziłam do kościoła wraz z moimi rodzicami. Gdy powstało Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w Baninie oboje stali się jego członkami. Dlatego postanowiłam w swoim wykładzie skupić się na elementach historii i tożsamości tego obszaru – wyjaśniała prelegentka.

Te kwestie okazały się niezwykle interesujące. Zebrani na Sali Kultury zapoznali się z niezwykłą historią rodziny Kieszkowskich z Borowca, także młyna w tej miejscowości. Usłyszeli o marszu śmierci, który wiódł przez Miszewo, dowiedzieli się o kaszubskich bohaterach, takich jak ks. prał. Franciszek Grucza, który uciekł z tego marszu w Kczewie. Innym bohaterem i zarazem patronem ulicy w Baninie, jest Franciszek Treder. To on właśnie założył Muzeum Kaszubskie w Kartuzach. Przez wiele lat je prowadził, obecnie mu patronuje. Prelegentka i absolwentka z Banina, jednocześnie historyk i etnograf, magister Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, jest jego dyrektorem od 2015 r.

Część poruszonych wątków zapewne będą rozwijane w przyszłości. Inne uczestnicy mogą zgłębiać dzięki publikacjom wydawanym przez muzeum, które mogli nabyć w Baninie. Wszystkie te aspekty spotkania, liczne pytania, także zaprezentowany film o muzeum, dedykacje, luźne wspomnieniowe rozmowy, fotografie, stanowiły niezwykle udaną całość, pięknu początek całorocznego cyklu. Za miesiąc dr Elżbieta Grot będzie mówić o marszu śmierci. (ep)

Zapraszamy 15 lutego na wyjątkowy koncert Amelia Chilevsky & Smooth Jazz Trio!
Rozkoszuj się dźwiękami smooth jazzu w magicznej atmosferze Walentynek.

Miejsce: Dom Kultury w Chmielnie
Godzina: 17:00

Bilety dostępne w kasach Domu Kultury w dzień imprezy oraz online na stronie https://agencyofart.pl/

Nie przegap tej romantycznej muzycznej podróży! 

Do zobaczenia w Domu Kultury na pięknej muzyce!

Zapraszamy 15 lutego na wyjątkowy koncert Amelia Chilevsky & Smooth Jazz Trio!
Rozkoszuj się dźwiękami smooth jazzu w magicznej atmosferze Walentynek.

Miejsce: Dom Kultury w Chmielnie
Godzina: 17:00

Bilety dostępne w kasach Domu Kultury w dzień imprezy oraz online na stronie https://agencyofart.pl/

Nie przegap tej romantycznej muzycznej podróży! 

Do zobaczenia w Domu Kultury na pięknej muzyce!

Zapraszamy 15 lutego na wyjątkowy koncert Amelia Chilevsky & Smooth Jazz Trio!
Rozkoszuj się dźwiękami smooth jazzu w magicznej atmosferze Walentynek.

Miejsce: Dom Kultury w Chmielnie
Godzina: 17:00

Bilety dostępne w kasach Domu Kultury w dzień imprezy oraz online na stronie https://agencyofart.pl/

Nie przegap tej romantycznej muzycznej podróży! 

Do zobaczenia w Domu Kultury na pięknej muzyce!